Nieuws

Energieopwekking door waterkracht in Gelderland

3 maart 2017 - In 2016 heeft Royal Haskoning DHV, in opdracht van de provincie Gelderland, in kaart gebracht welke potentie er is om energie op te wekken door middel van waterkracht. Er blijken interessante mogelijkheden te zijn die vaak relatief klein zijn, maar die een zinvolle bijdrage kunnen leveren aan duurzame opwek. Om dat te realiseren zullen verschillende partijen in het veld moeten (en willen) gaan samenwerken. Gebleken is dat er al tal van initiatieven in voorbereiding zijn. Het rapport is te raadplegen op deze site, onder thema waterkracht.

Kleinschalige waterkracht: een oplossing voor ons energievraagstuk

Europa is op zoek naar nieuwe energiebronnen om onafhankelijk te worden van de eindige fossiele brandstoffen. Overheden stimuleren het gebruik van groene energie, maar wind- en zonne-energie kunnen niet continu en niet voldoende groene energie leveren. In Nederland kunnen kleinschalige waterkrachtcentrales, die economisch rendabel zijn, een oplossing bieden voor lokale energievraagstukken.

Water kan op verschillende manieren energie leveren. Denk aan kinetische energie (energie uit watersnelheid), potentiële energie (hoogteverschil), thermische energie (temperatuurverschil) of osmose (verschil tussen zout en zoet water). De provincie Gelderland heeft een studie gedaan naar de eerste twee vormen om hiermee de ontwikkeling van waterkracht te stimuleren in de regio. Daarmee wordt op termijn een bijdrage geleverd in het benodigde aandeel groene stroom.

 

Krachtige samenwerking

Provincie Gelderland nam het initiatief om de potentie voor waterkracht in haar regio in kaart te brengen, samen met enkele van haar gemeentes en een aantal private partijen, waaronder Royal Haskoning DHV en Alliander. Met als doel om de uitkomsten bruikbaar te maken voor de ontwikkeling van waterkracht door lokale partijen zoals ontwikkelaars en energiecoöperaties.

In een uitgebreide studie werden in de regio tientallen locaties geselecteerd. Op deze locaties is waterkrachtontwikkeling technisch mogelijk. De geselecteerde locaties zijn samen goed voor de groene stroomvoorziening van 10.000 gezinnen .

Op deze geselecteerde locaties wordt de energie op continue wijze gewonnen. Bijvoorbeeld uit een lokaal verval ter plaatse van bijvoorbeeld een kunstwerk in een rivier. Of door energie te halen uit de rivierstroming, dus de snelheid in het water. De centrale bevindt zich immers in de waterloop, dat kan een aantrekkelijk toeristisch beeld geven. Een voorbeeld hiervan is de EQA-SmartStuw. Thematafel waterkracht bezocht dit succesvolle project:

Bezoek aan EQA-SmartStuw   

 

Innovatief technologisch kader

Bij de ontwikkeling van waterkrachtcentrales is het wel zaak om rekening te houden met ecologische factoren, met name een veilige vispassage is van belang. Maar ook moet rekening gehouden worden met de scheepvaart.

Er zijn een aantal toepasbare technieken geselecteerd. Daarbij is rekening gehouden met factoren als karakteristieke kernmerken van de regio, eigenschappen van de locaties, lokale infrastructuur en literatuurstudie. Deze technieken worden verder doorontwikkeld en zijn getoetst aan een aantal parameters waarmee de ‘rijpheid’ wordt benoemd en waarmee bekeken wordt op welke manier en welke plaats de techniek toegepast kan worden.

Technologie van Nederlandse makelij, zoals de Oryon Watermill maar ook de vijzels van Landustrie en Spaans Babcock kunnen een belangrijke rol vervullen voor kleinschalige waterkracht. Deze innovaties maken het mogelijk om, bij een klein verval, stromend of vallend water tot elektriciteit om te zetten. Op een visvriendelijke manier en met goed rendement.

 

Financiering

Op drie locaties in de provincie, namelijk ‘stuw Driel’, ‘stuw de Pol’ en ‘stuw Grave’ is de business case nader onderzocht. De initiële haalbaarheid van waterkracht op een van deze locaties is bepaald door Reverse Financial Engineering. Dat houdt in dat op basis van financiële doelstellingen (IRR, terugverdientijd) is bepaald wat de investering mag zijn, gegeven een zekere energieopbrengst.

Op basis van deze berekeningen is duidelijk dat investeringen in waterkracht niet gemakkelijk door de markt zullen worden opgepakt. Partijen die energie willen opwekken uit waterkracht zullen met de huidige stand van de techniek genoegen moeten nemen. Bovendien is het rendement op investering minder dan in de financiële wereld gangbaar is. Als meerdere partijen samenwerken in deze projecten hoeft dit geen probleem te zijn, zeker als een aantal van deze samenwerkingspartners geen rendement hoeven te halen op hun investering, zoals overheden of lokale energiemaatschappijen.

 

Slimme combinaties

Een waterkrachtproject levert ook andere, vaak indirecte, baten op. Er is vooral een kans voor de combinatie van energieopslag d.m.v. het sturen van waterpeilen. Dit biedt kansen voor als de energievraag het hoogst is. Een teveel aan groene energie kan met behulp van pompopslag worden opgeslagen als ‘batterij’. En bij een tekort aan energie werkt het omgekeerd: de turbine werkt als pomp. De verwachting is dat dit goed gaat aansluiten bij de toekomstige energiemarkt van variabele prijzen waarbij energieprijs hoog zal zijn bij weinig wind en zon en er wel waterkracht beschikbaar is,

Om de investering aantrekkelijker te maken kan het ook een aanbeveling zijn om de uitvoering te combineren met het onderhoud en de uitbreidingswerkzaamheden van de bestaande stuw, sluis of krib. Dit reduceert de investeringskosten. Door slim gebruik te maken van de aanwezige civiele infrastructuur als draagconstructie kan flink bespaard worden in de bouwkosten. Het lijkt een haalbare kans, mits tijdig en zorgvuldig geïntegreerd.

Het kan ook een keuze zijn om voor een niet-commerciële doelstelling te kiezen. De waterkrachtcentrale wordt dan voor de eigen energievoorziening gebruikt, waarmee de opslagen op het elektriciteitstarief van het net gereduceerd worden. Dit sluit aan bij het de doelstellingen van waterschappen en Rijkswaterstaat, die energie- en klimaatneutraal willen zijn.

 

Vervolgstappen via het Gelders Energieakkoord

De projecten die in Gelderland lopen (of in voorbereiding zijn) maken het duidelijk: zowel uit de ‘case Doesburg’, de ‘case Berkel’, de ‘Case Twentekanaal’ (van LochemEnergie), de ‘case Amsterdam-Rijnkanaal’ en de ‘case Linge’ blijkt dat er potentie is om daadwerkelijk meer energie uit water te produceren.

Het opwekken van stroom op kribben in de rivier biedt ook een interessante ontwikkeling. De komende tijd zullen hiervoor verdere studies en optimalisatie worden uitgevoerd. Dit kan leiden tot besparing op het baggeronderhoud.

Via het Gelders Energieakkoord, thematafel waterkracht, worden waterkrachtprojecten de komende jaren verder tot realisatie gebracht. Het enthousiasme om de projecten verder te ontwikkelen is groot en komt veelal vanuit lokale partijen die niet alleen de waterkracht aspecten zien, maar ook de effecten in sociale binding, educatie en toerisme. 

Voor de financiering is ook het benutten van crowdfunding een mogelijke kans. Mits er visvriendelijke technieken worden gebruikt is er veel draagvlak voor waterkracht.

Lees hier meer over de thematafel waterkracht.

Navigatie